Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambandsins, segir að mörg ljón séu á veginum áður en hægt er að koma á þjóðarsátt eins og talað hefur verið um. Vilhjálmur bendir á að þjóðarsátt byggi á trausti og æði margt þurfi að koma til til að endurvinna það traust.
Vilhjálmur birti hugleiðingar um þetta á Facebook-síðu sinni í gærkvöldi, en í hópi þeirra sem hafa talað um nýja þjóðarsátt er til dæmis Bjarni Benediktsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins og fyrrverandi fjármálaráðherra.
„Það er einfaldlega ótækt hvernig farið er með verkafólk á hinum almenna vinnumarkaði. Það er sá hópur sem ætíð fer verst út úr mikilli verðbólgu, háum vöxtum og himinháum húsnæðiskostnaði,“ segir Vilhjálmur og rifjar upp að breiðfylkingin svokallaða, það er Starfsgreinasamband Íslands, Efling, Samiðn og Byggiðn, hafi gengið frá afar hófstilltum kjarasamningum til langs tíma – samningum sem áttu að stuðla að lækkun verðbólgu og lækkun vaxta.
Fleiri þurfa að axla ábyrgð
„Staðreyndin er sú að alltof margir hafa ekki axlað þá ábyrgð sem þeir lofuðu og þess vegna hafa áðurnefnd markmið ekki skilað sér eins og lagt var upp með. Stjórnvöld hafa ekki gert nóg til að halda aftur af verðbólgu og verja heimilin. Sveitarfélög hafa hækkað gjaldskrár, þar á meðal fasteignagjöld, umfram það sem eðlilegt getur talist og hafa einnig víða hækkað lóðaverð verulega með innviða- og byggingarréttargjöldum sem keyra upp fasteignaverð. Verslun og þjónusta verður að axla samfélagslega ábyrgð en ekki stilla verðlagningu þannig upp að arðsemi sé alltaf meiri í dag en hún var í gær. Heildsalar þurfa að taka þátt og sýna raunverulega ábyrgð. Tryggingarfélög þurfa einnig að taka þátt og sýna aðhald í iðgjöldum og gjaldskrám.“
Vilhjálmur segir síðan að fjármálakerfið geti ekki vikið sér undan ábyrgð en til þessa hafi það brugðist – það þurfi að sýna mun sterkari samfélagslega ábyrgð.
„Það hefur ekki einu sinni skilað þeirri litlu stýrivaxtalækkun sem orðið hefur til neytenda. Í tilfelli verðtryggðra lána hafa vextir jafnvel hækkað þrátt fyrir lækkun stýrivaxta. Þetta er veruleikinn sem heimilin búa við. Á sama tíma skilar fjármálakerfið miklum hagnaði. Þetta er ekki aðeins ósanngjarnt – þetta grefur undan öllu trausti.“
Vilhjálmur segir sorglegt hvernig farið er með verkafólk og segir hann nægja í því samhengi að nefna að það er eini stóri hópurinn á íslenskum vinnumarkaði sem ekki hefur fengið vinnutímastyttingu.
„Hugsið ykkur líka að lífeyrisréttindi þeirra eru allt að 15% lakari en hjá öðrum hópum, meðal annars vegna þess að örorkubyrðin er langmest hjá verkafólki. Þetta er staða sem ekki verður réttlætt. Getum við bjargað forsendum kjarasamninga með þjóðarsátt? Já – en aðeins ef allir axla ábyrgð, ekki bara launafólk.“
Click here to preview your posts with PRO themes ››
Mikið áhyggjuefni
Hann spyr hvort stjórnvöld, sveitarfélög, verslun og þjónusta, heildsalar, tryggingafélög og ekki síst fjármálakerfið séu tilbúin að sýna samfélagslega ábyrgð og skuldbinda sig til þess að hækka ekki verðlag og gjaldskrár um meira en 2,5% til loka árs 2027. „Ef svo er þá getur vel verið grundvöllur fyrir þjóðarsátt ásamt sterkri aðkomu stjórnvalda,“ segir hann.
Hann nefnir einnig verðmætasköpun í hagkerfinu sem þurfi að auka því með henni fjölgar störfum og stoðir samfélagsins styrkjast. Núna séum við að sjá aukið atvinnuleysi sem er mikið áhyggjuefni. Bregðast þurfi við með markvissum aðgerðum sem styðja við atvinnulíf og skapa ný tækifæri.
„Þjóðarsátt verður hins vegar aldrei að veruleika nema stjórnvöld séu tilbúin að axla sína ábyrgð og slá skjaldborg um lágtekjufólk. Það þarf raunverulegar sértækar aðgerðir til að verja tekjulág heimili, fólk á leigumarkaði og barnafjölskyldur,“ segir hann og bætir við að draga þurfi verulega úr vægi verðtryggingar.
„Hún er ekki bara tæki til að bregðast við verðbólgu – hún er líka hluti af vandanum og heldur áfram að þrýsta á skuldir heimilanna. Stjórnvöld verða að skoða raunhæfa leið til að verja heimili sem eru með verðtryggð húsnæðislán fyrir innfluttri verðbólgu sem tengist til dæmis eldsneytiskrísu. Það er galið að verðtryggð húsnæðislán geti hækkað um tugi milljarða vegna slíkra þátta sem heimilin hafa enga stjórn á. Skoða þarf leiðir til að taka slíka liði tímabundið út úr vísitölu verðtryggingar til að verja íslensk heimili.“
Ekki boðlegt
Hann nefnir í færslu sinni einnig stöðu leigjenda sem þurfi að styrkja, til dæmis með því að banna að húsaleigusamningar séu vísitölutengdir mánaðarlega.
„Það þarf að koma með sértækar og markvissar aðgerðir til að styðja þau heimili sem standa höllum fæti, meðal annars með hækkun barnabóta og tímabundnum vaxtabótum. Þá þarf einnig að taka fast á launaþjófnaði. Það verður annaðhvort að styrkja löggjöf verulega eða tryggja með skýrum hætti í kjarasamningum að slíkt sé refsivert. Það er ekki boðlegt að launafólk þurfi sífellt að berjast fyrir sjálfsögðum réttindum.“
Vilhjálmur segir að staðan sé því miður þannig að við séum brennimerkt eftir síðustu kjarasamninga. Launafólk og verkalýðshreyfingin hafi staðið við sitt en aðrir aðilar, sem lofuðu að axla ábyrgð, hafi ekki staðið við sín loforð.
„Þess vegna dugar ekki lengur að tala um ábyrgð. Ef það á að ná fram þjóðarsátt þarf skýra, skuldbindandi og undirritaða samstöðu allra aðila um 2,5% verðlagsþakið. Enda verða allir að fórna einhverju og enginn – og þá meina ég enginn – má víkja sér undan ábyrgð.
Það eina sem ég veit er að besta kjarabót verka- og lágtekjufólks er lægri verðbólga, lægri vextir og raunverulegur stöðugleiki á húsnæðis- og leigumarkaði.
Allt eru þetta mínar hugrenningar um þjóðarsátt en ljóst er að mörg ljón eru á veginum áður en hægt er að koma henni á en allt er hægt ef vilji allra er til staðar!“
